TĂNG CƯỜNG TRUYỀN THÔNG, NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM TRONG PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TRẺ EM

Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế đã xây dựng “Hướng dẫn truyền thông về phòng, chống xâm hại trẻ em”, nhằm cung cấp cho người làm công tác trẻ em và các lực lượng tham gia truyền thông tại cơ sở những nội dung, phương pháp và công cụ cần thiết để tổ chức hoạt động truyền thông phù hợp, thiết thực và hiệu quả.

Nhận diện đầy đủ các hình thức xâm hại trẻ em

Theo tài liệu hướng dẫn, xâm hại trẻ em là hành vi gây tổn hại về thể chất, tình cảm, tâm lý, danh dự, nhân phẩm của trẻ em dưới các hình thức như bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc và các hình thức gây tổn hại khác. Xâm hại trẻ em có thể xảy ra trong gia đình, nhà trường, nơi công cộng hoặc trên môi trường mạng.

Vì vậy, phòng, chống xâm hại trẻ em không chỉ tập trung vào xâm hại tình dục mà cần nhận diện đầy đủ các nguy cơ liên quan đến bạo lực, bóc lột, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc và các hành vi khác gây tổn hại đến trẻ em. Việc nhận diện đúng là cơ sở để chủ động phòng ngừa, phát hiện và thông tin, thông báo kịp thời.

Trẻ em có quyền được bảo vệ

Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị xâm hại tình dục, bóc lột sức lao động, bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc, mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt và các hành vi gây tổn hại khác theo quy định của pháp luật. Trẻ em cũng có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Bảo vệ trẻ em được thực hiện theo ba cấp độ gồm phòng ngừa, hỗ trợ và can thiệp. Do đó, công tác phòng, chống xâm hại trẻ em cần được thực hiện chủ động, thường xuyên, không chỉ khi vụ việc đã xảy ra.

Gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng hành động

Tài liệu hướng dẫn nhấn mạnh trách nhiệm của cha mẹ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và các thành viên trong gia đình trong việc tạo môi trường an toàn, trang bị kiến thức, kỹ năng cho trẻ, phát hiện và thông báo khi trẻ có nguy cơ hoặc đang bị xâm hại.

Đối với cơ sở giáo dục, cần xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện; phòng, chống bạo lực học đường; phát hiện, thông tin và phối hợp xử lý khi có vụ việc hoặc nguy cơ xâm hại trẻ em.

Đối với cộng đồng, việc truyền thông, phát hiện, thông báo, hỗ trợ và phối hợp bảo vệ trẻ em có vai trò quan trọng trong xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ em.

Trang bị kỹ năng tự bảo vệ nhưng không chuyển trách nhiệm sang trẻ em

Một nội dung quan trọng của công tác truyền thông là trang bị cho trẻ em kỹ năng nhận biết những tình huống không an toàn, biết nói “Không”, biết tránh xa, rời khỏi nơi nguy hiểm và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết.

Tuy nhiên, tài liệu lưu ý rằng dạy trẻ em kỹ năng tự bảo vệ không có nghĩa là chuyển trách nhiệm bảo vệ sang cho trẻ em. Trách nhiệm chính vẫn thuộc về người lớn, gia đình, nhà trường, cộng đồng và các cơ quan có liên quan. Kỹ năng tự bảo vệ nhằm giúp trẻ tăng khả năng nhận biết, phản ứng và tìm kiếm sự hỗ trợ, chứ không phải để trẻ tự giải quyết mọi nguy cơ một mình.

Thông điệp dành cho trẻ em được nhấn mạnh là: Trẻ em có quyền được an toàn và được bảo vệ; khi thấy không an toàn, hãy nói “Không”, tránh xa và tìm người lớn tin tưởng; chia sẻ sớm là cách để được giúp đỡ sớm; trẻ em không nên chịu đựng một mình khi gặp tình huống không an toàn.

Đồng hành cùng trẻ em trên môi trường mạng

Internet và môi trường số mang lại nhiều cơ hội cho trẻ em trong học tập, giải trí, giao tiếp, tiếp cận thông tin và phát triển kỹ năng số. Tuy nhiên, môi trường mạng cũng tiềm ẩn những nguy cơ nếu trẻ em thiếu sự hướng dẫn, giám sát và kỹ năng an toàn số.

Do đó, cha mẹ và người chăm sóc trẻ cần đồng hành cùng trẻ khi sử dụng Internet, hướng dẫn trẻ bảo vệ thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp nguy cơ trên môi trường mạng.

“Đồng hành cùng trẻ em trên mạng là cách bảo vệ trẻ em trong cuộc sống số.” Môi trường mạng cũng cần an toàn cho trẻ em như môi trường ngoài đời thực.

Kịp thời thông báo khi trẻ em có nguy cơ bị xâm hại

Khi phát hiện hoặc có thông tin về hành vi xâm hại trẻ em hoặc trẻ em có nguy cơ bị xâm hại, các cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình và cá nhân có trách nhiệm thông báo ngay cho Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em (Tổng đài 111), cơ quan Công an các cấp hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra vụ việc.

Việc thông báo kịp thời góp phần giúp cơ quan có thẩm quyền đánh giá nguy cơ, xác định mức độ tổn hại và áp dụng các biện pháp bảo vệ, hỗ trợ, can thiệp phù hợp đối với trẻ em.

Truyền thông phải an toàn, chính xác và tôn trọng trẻ em

Tài liệu hướng dẫn yêu cầu hoạt động truyền thông phải đặt sự an toàn, phẩm giá và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu. Không sử dụng nội dung, hình ảnh, câu chuyện làm trẻ em bị tổn thương, kỳ thị, lộ danh tính hoặc tái sang chấn; không khai thác yếu tố giật gân và không tiết lộ thông tin cá nhân của trẻ em, gia đình hoặc địa điểm xảy ra vụ việc.

Đặc biệt, khi tuyên truyền cần bảo vệ thông tin cá nhân và đời sống riêng tư của trẻ em; không công khai những dữ liệu có thể nhận diện trẻ bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Khi minh họa nên sử dụng tình huống giả định, câu chuyện ẩn danh, tranh vẽ hoặc hình ảnh trung tính.

Cùng chung trách nhiệm để trẻ em được an toàn

Phòng, chống xâm hại trẻ em cần được thực hiện bằng những hành động cụ thể, phù hợp và thường xuyên. Mỗi gia đình cần xây dựng môi trường yêu thương, lắng nghe, không bạo lực; nhà trường cần tạo môi trường an toàn, tôn trọng và thân thiện; cộng đồng cần chủ động phát hiện, thông báo và hỗ trợ; người lớn cần đồng hành, hướng dẫn và lắng nghe trẻ em.

Trẻ em có quyền được an toàn, được lắng nghe và được bảo vệ. Bảo vệ trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.